Sporcu beslenmesinde en çok tercih edilen ek gıdaların başında gelen protein tozu, kaynağına göre hayvansal veya bitkisel ham maddelerden üretilir. En yaygın protein tozu türü olan whey protein, sıvı sütün peynire dönüşümü esnasında ortaya çıkan peynir altı suyundan elde edilir. Üretim süreci, sütün çiftliklerden toplanıp pastörize edilmesiyle başlar ve gelişmiş endüstriyel filtreleme sistemleriyle devam eder.
Peynir altı suyu, ilk aşamada %1 oranında protein barındıran, geri kalanı su, laktoz ve yağdan oluşan şeffaf bir sıvıdır. Bu sıvı, özel santrifüj makinelerinde yüksek hızda döndürülerek ve mikron düzeyindeki gözeneklere sahip membran filtrelerden geçirilerek sudan ayrıştırılır. Uygulanan bu filtrasyon işlemleri, protein dışındaki bileşenleri uzaklaştırarak sıvıdaki protein yoğunluğunu %80 ile %90 seviyelerine kadar yükseltir.
Elde edilen konsantre protein sıvısı, besin değerlerini kaybetmemesi için 70 ile 75 derece arasındaki düşük sıcaklıklarda püskürtmeli kurutma kulelerine gönderilir. Kurutma kulelerinde saniyeler içinde nemsiz kalarak toz forma dönüşen bu ham madde, sporcuların kolayca tüketebileceği homojen bir yapı kazanır. Dolayısıyla protein tozu, kimyasal bir sentez ürünü değil, tamamen doğal besinlerin endüstriyel yöntemlerle saflaştırılmış formudur.
Protein tozlarının üretiminde kullanılan ham maddeler, ürünün sindirim hızını, amino asit profilini ve vücut tarafından kullanılma oranını doğrudan belirler. Sporcular, beslenme hedeflerine ve alerji durumlarına göre farklı ham maddelerden üretilen takviyeleri tercih eder.
Süt, protein tozu endüstrisinin en temel ham maddesidir ve içerisinde iki ana protein grubunu barındırır. Sütün %20'sini oluşturan peynir altı suyu, hızlı sindirilen protein tozlarının yapımında kullanılır. Sütün geriye kalan %80'lik kısmını oluşturan kazein ise asidik ortamlarda pıhtılaşma özelliğine sahiptir. Bu pıhtılaşma özelliği sayesinde mide asidiyle birleştiğinde jel kıvamına gelen kazein proteini, vücuda 7 ile 8 saat boyunca kesintisiz amino asit salınımı sağlar.
Hayvansal gıda tüketmeyen veya ileri derece laktoz intoleransı olan bireyler için bitkisel kaynaklar devreye girer. Sarı bezelye tanelerinden elde edilen bezelye proteini, mekanik kabuk soyma ve sıvı ekstraksiyon (özütleme) işlemlerinden geçirilerek nişastasından arındırılır. Bitkisel proteinler, lif ve mineral yönünden zengin bir ham madde yapısına sahip olduğu için sindirim sistemini yormadan kas hücrelerini besler.
Sıvı haldeki ham maddenin hangi filtrasyon teknolojisiyle işlendiği, son ürünün saflık derecesini ve moleküler yapısını belirler. Üreticiler, sporcuların ihtiyaçlarına göre üç farklı filtrasyon yöntemi kullanır:
Bu teknolojik işlemler, sporcuların antrenman sonrasındaki altın saatlerde kas tamirini başlatabilmesi için gerekli olan yüksek biyoyararlanımı sağlar.
Hayır, kaliteli ve sertifikalı protein tozlarının ham maddesi tamamen süt (peynir altı suyu) veya bezelye gibi bitkisel kaynaklardır. Ürünlerin toz formunda kalması için jelatin türevi bağlayıcı maddelere ihtiyaç duyulmaz.
Kurutma kulelerinde uygulanan ısıl işlem 75 derece sınırını aşmadığı için proteinin moleküler yapısı, yani denatürasyon süreci zarar görmez. Amino asit zincirleri biyolojik değerini aynen korur.
Soya proteini soya fasulyesinden, bezelye proteini ise sarı bezelyeden izole edilir. Bezelye proteini, soyaya kıyasla fitoöstrojen (bitkisel östrojen) içermediği için hormonal dengeyi korumak isteyen erkek sporcular tarafından daha çok tercih edilir.
Protein tozlarında şeker kalorisinden kaçınmak için sukraloz veya stevia bitkisinden elde edilen doğal tatlandırıcılar kullanılır. Bu bileşenler, ürünün 1 servisinde 0 gram şeker kalmasını sağlayarak definisyon süreçlerini destekler.
Ev ortamında peynir altı suyunu kaynatmak sadece içerisindeki suyun buharlaşmasını sağlar ancak yağı, laktozu ve mineralleri ayrıştıramaz. Gerçek bir protein tozu elde etmek için endüstriyel membran filtreleme sistemleri zorunludur.
Süte peynir mayası eklendiğinde süt katılaşır ve çökelek kısmı oluşur, bu katı kısım kazein proteinidir. Üstte kalan sarımsı şeffaf sıvı ise whey, yani peynir altı suyu proteinidir.
